51. Suda bulunan zehirli ve zararlı organik maddeleri yansıtan çeşitli göstergeler nelerdir?
Genel atık sularda bulunan az sayıda zehirli ve zararlı organik bileşik (uçucu fenoller vb.) dışında, çoğu biyolojik olarak parçalanması zor ve insan vücuduna son derece zararlıdır; bunlar arasında petrol, anyonik yüzey aktif maddeler (LAS), organik klor ve organofosforlu pestisitler, poliklorlu bifeniller (PCB'ler), polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH'lar), yüksek moleküler ağırlıklı sentetik polimerler (plastikler, sentetik kauçuk, suni elyaflar vb.), yakıtlar ve diğer organik maddeler yer almaktadır.
Ulusal kapsamlı deşarj standardı GB 8978-1996, çeşitli endüstriler tarafından deşarj edilen yukarıda belirtilen zehirli ve zararlı organik maddeleri içeren atık suların konsantrasyonu konusunda katı düzenlemeler içermektedir. Spesifik su kalitesi göstergeleri arasında benzo(a)piren, petrol, uçucu fenoller ve organofosforlu pestisitler (P cinsinden hesaplanır), tetraklorometan, tetrakloroetilen, benzen, toluen, m-kresol ve 36 diğer madde yer almaktadır. Farklı endüstrilerin kontrol edilmesi gereken farklı atık su deşarj göstergeleri vardır. Su kalitesi göstergelerinin ulusal deşarj standartlarını karşılayıp karşılamadığı, her endüstri tarafından deşarj edilen atık suyun spesifik bileşimine göre izlenmelidir.
52. Suda kaç çeşit fenolik bileşik vardır?
Fenol, hidroksil grubu doğrudan benzen halkasına bağlı olan benzenin bir hidroksil türevidir. Benzen halkasında bulunan hidroksil grubu sayısına göre, tekil fenoller (fenol gibi) ve polifenoller olarak ikiye ayrılır. Su buharı ile buharlaşıp buharlaşmadığına göre ise uçucu fenol ve uçucu olmayan fenol olarak sınıflandırılır. Bu nedenle, fenoller sadece fenolü değil, aynı zamanda orto, meta ve para pozisyonlarında hidroksil, halojen, nitro, karboksil vb. ile ikame edilmiş fenolatların genel adını da içerir.
Fenolik bileşikler, benzen ve kaynaşmış halkalı hidroksil türevlerini ifade eder. Birçok türü vardır. Genel olarak, kaynama noktası 230°C'nin altında olanlar uçucu fenoller, 230°C'nin üzerinde olanlar ise uçucu olmayan fenoller olarak kabul edilir. Su kalitesi standartlarında uçucu fenoller, damıtma sırasında su buharı ile birlikte buharlaşabilen fenolik bileşikleri ifade eder.
53. Uçucu fenolün ölçülmesinde yaygın olarak kullanılan yöntemler nelerdir?
Uçucu fenoller tek bir bileşik değil, bir bileşik türü olduğundan, fenol standart olarak kullanılsa bile, farklı analiz yöntemleri kullanıldığında sonuçlar farklı olacaktır. Sonuçların karşılaştırılabilir olması için, ülke tarafından belirtilen birleşik yöntem kullanılmalıdır. Uçucu fenol için yaygın olarak kullanılan ölçüm yöntemleri, GB 7490–87'de belirtilen 4-aminoantipirin spektrofotometrisi ve GB 7491–87'de belirtilen bromlama kapasitesidir.
4-Aminoantipirin spektrofotometrik yöntemi, daha az girişim faktörüne ve daha yüksek hassasiyete sahip olup, uçucu fenol içeriğine sahip daha temiz su örneklerinin ölçümü için uygundur.<5mg>Bromlama hacimsel yöntemi basit ve kullanımı kolaydır ve endüstriyel atık sularda >10 mg/L uçucu fenol miktarını veya endüstriyel atık su arıtma tesislerinden çıkan suyu belirlemek için uygundur. Temel prensip, fazla brom içeren bir çözeltide fenol ve bromun tribromofenol oluşturması ve daha sonra bromotribromofenol üretmesidir. Kalan brom daha sonra potasyum iyodür ile reaksiyona girerek serbest iyot açığa çıkarırken, bromotribromofenol de potasyum iyodür ile reaksiyona girerek tribromofenol ve serbest iyot oluşturur. Serbest iyot daha sonra sodyum tiyosülfat çözeltisi ile titre edilir ve tüketimine bağlı olarak fenol cinsinden uçucu fenol içeriği hesaplanabilir.
54. Uçucu fenol ölçümü için alınması gereken önlemler nelerdir?
Çözünmüş oksijen, diğer oksitleyiciler ve mikroorganizmalar fenolik bileşikleri oksitleyerek veya parçalayarak sudaki fenolik bileşikleri oldukça kararsız hale getirebildiğinden, mikroorganizmaların etkisini engellemek için genellikle asit (H3PO4) ekleme ve sıcaklığı düşürme yöntemi kullanılır ve yeterli miktarda sülfürik asit eklenir. Demir yöntemi ise oksitleyicilerin etkilerini ortadan kaldırır. Yukarıdaki önlemler alınsa bile, su örnekleri 24 saat içinde analiz edilmeli ve test edilmeli, su örnekleri plastik kaplar yerine cam şişelerde saklanmalıdır.
Bromlama hacimsel yöntemi veya 4-aminoantipirin spektrofotometrik yöntemi fark etmeksizin, su numunesi oksitleyici veya indirgeyici maddeler, metal iyonları, aromatik aminler, yağlar ve katranlar vb. içeriyorsa, ölçüm doğruluğunu etkileyecek girişimlere neden olur; bu etkileri ortadan kaldırmak için gerekli önlemler alınmalıdır. Örneğin, oksitleyiciler demir sülfat veya sodyum arsenit eklenerek, sülfürler asidik koşullar altında bakır sülfat eklenerek, yağ ve katran ise güçlü alkali koşullar altında organik çözücülerle ekstraksiyon ve ayırma yoluyla uzaklaştırılabilir. Sülfat ve formaldehit gibi indirgeyici maddeler ise asidik koşullar altında organik çözücülerle ekstraksiyon yapılarak ve indirgeyici maddeler suda bırakılarak uzaklaştırılır. Nispeten sabit bir bileşene sahip atık su analizinde, belirli bir süre deneyim kazandıktan sonra, girişim yapan maddelerin türleri netleştirilebilir ve daha sonra girişim yapan maddelerin türleri artırılarak veya azaltılarak ortadan kaldırılabilir ve analiz adımları mümkün olduğunca basitleştirilebilir.
Uçucu fenol tayininde damıtma işlemi önemli bir adımdır. Uçucu fenolün tamamen buharlaşması için, damıtılacak numunenin pH değeri yaklaşık 4'e (metil turuncunun renk değiştirme aralığı) ayarlanmalıdır. Ayrıca, uçucu fenolün buharlaşma süreci nispeten yavaş olduğundan, toplanan damıtılmış sıvının hacmi, damıtılacak orijinal numunenin hacmine eşit olmalıdır, aksi takdirde ölçüm sonuçları etkilenecektir. Damıtılmış sıvı beyaz ve bulanık ise, asidik koşullar altında tekrar buharlaştırılmalıdır. Damıtılmış sıvı ikinci kez de beyaz ve bulanık ise, su numunesinde yağ ve katran olabilir ve buna göre işlem yapılmalıdır.
Bromlama hacimsel yöntemi kullanılarak ölçülen toplam miktar göreceli bir değerdir ve eklenen sıvı miktarı, reaksiyon sıcaklığı ve süresi vb. dahil olmak üzere ulusal standartlarda belirtilen çalışma koşullarına kesinlikle uyulmalıdır. Ayrıca, tribromofenol kolayca I2'yi çökelterek hapseder, bu nedenle titrasyon noktasına yaklaşıldığında kuvvetlice çalkalanmalıdır.
55. Uçucu fenollerin belirlenmesinde 4-aminoantipirin spektrofotometrisi kullanılırken alınması gereken önlemler nelerdir?
4-aminoantipirin (4-AAP) spektrofotometresi kullanılırken, tüm işlemler çeker ocak altında yapılmalı ve çeker ocağın mekanik emme sistemi, operatör üzerindeki toksik benzenin olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak için kullanılmalıdır.
Reaktif boşluk değerindeki artış, esas olarak damıtılmış su, cam eşyalar ve diğer test cihazlarındaki kontaminasyonun yanı sıra oda sıcaklığının yükselmesiyle ekstraksiyon çözücüsünün buharlaşması gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır ve esas olarak nem emilimine, topaklanmaya ve oksidasyona yatkın olan 4-AAP reaktifinden kaynaklanmaktadır; bu nedenle 4-AAP'nin saflığını sağlamak için gerekli önlemler alınmalıdır. Reaksiyonun renk gelişimi pH değerinden kolayca etkilenir ve reaksiyon çözeltisinin pH değeri 9,8 ile 10,2 arasında kesinlikle kontrol edilmelidir.
Seyreltilmiş fenol standart çözeltisi kararsızdır. Mililitre başına 1 mg fenol içeren standart çözelti buzdolabında saklanmalı ve 30 günden fazla kullanılmamalıdır. Mililitre başına 10 μg fenol içeren standart çözelti hazırlandığı gün kullanılmalıdır. Mililitre başına 1 μg fenol içeren standart çözelti ise hazırlandıktan sonra kullanılmalıdır. 2 saat içinde tüketilmelidir.
Standart işletim prosedürlerine göre reaktifleri sırayla eklediğinizden ve her reaktifi ekledikten sonra iyice çalkaladığınızdan emin olun. Tampon çözelti eklendikten sonra eşit şekilde çalkalanmazsa, deney çözeltisindeki amonyak konsantrasyonu düzensiz olur ve bu da reaksiyonu etkiler. Saf olmayan amonyak, boş değerin 10 katından fazla artmasına neden olabilir. Şişe açıldıktan sonra amonyak uzun süre kullanılmayacaksa, kullanmadan önce damıtılmalıdır.
Oluşturulan aminoantipirin kırmızı boyası, sulu çözeltide yaklaşık 30 dakika stabildir ve kloroforma ekstraksiyondan sonra 4 saat stabil kalabilir. Süre çok uzun olursa, renk kırmızıdan sarıya dönüşür. 4-aminoantipirin safsızlığı nedeniyle boş renk çok koyu ise, ölçüm doğruluğunu artırmak için 490 nm dalga boyu ölçümü kullanılabilir. 4-Aminoantipirin saf değilse, metanolde çözülebilir, ardından filtrelenip aktif karbonla yeniden kristalleştirilerek saflaştırılabilir.
Yayın tarihi: 23 Kasım 2023



